Hoogwaardig Handhaven

In meer dan de helft van alle gemeenten in Nederland, heeft Radar gemeenten begeleid bij de invoering van ‘Hoogwaardig Handhaven’. Met dit programma leren gemeenten hun inwoners te ondersteunen bij het naleven van de afspraken en regels.

  • Tekst: Nina Blanken

Spontaan naleven

Radar introduceerde dit programma in 1998, in samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het werd destijds omschreven als een gedachtengoed waarin handhaving zich richt op het bevorderen van spontane nalevingsbereidheid van burgers. Want, zo bleek uit onderzoek, de kans dat mensen zich aan wet en regels houden, wordt groter als zij:

  • Goed geïnformeerd zijn over hun rechten en plichten in de bijstand. Is dat niet het geval, dan kunnen ze een verkeerd verwachtingspatroon opbouwen.
  • De regels – en de controlepraktijk die daaruit voortvloeit – accepteren. Wat makkelijker is als de sociale dienst zo min mogelijk organisatorische of procedurele drempels opwerpt.
  • De pakkans als hoog ervaren
  • Voldoende worden afgeschrikt door opgelegde en uitgevoerde straffen.

De vier elementen

In latere omschrijvingen verviel de nadruk op ‘spontaan’ en werd Hoogwaardig Handhaven aangegeven als het beperken van de instroom in het bijstandsbestand, het bevorderen van de uitstroom en het vergroten van het maatschappelijk rendement. Het concept bood en biedt gemeenten handvatten om de handhaving in te richten aan de hand van vier elementen:

  1. Vroegtijdig informeren
  2. Optimaliseren van de dienstverlening
  3. Controleren op maat
  4. Sanctioneren op maat

De beleids- en plancyclus

Gemeenten die het handhavingsprogramma willen invoeren, hoeven niet zelf het wiel uit te vinden. Het wiel bestaat namelijk al: de beleids- en plancyclus is bij de overheid een veelgebruikt voertuig om je doel te bereiken. Je hoeft de ‘spaken’ slechts aan te passen aan het specifieke traject: de weg naar een effectieve aanpak van bijstandsfraude.

Nu, twintig jaar later staat het gedachtengoed nog steeds overeind en zien we het bij veel gemeenten terug.